Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Da li često zastanete ispred neke zgrade u Beogradu i posmatrate njenu arhitekturu? Ili je jedini trenutak kada to činite trenutak kada autobus neopisivo dugo stoji u gužvi, kada čekate zeleno na semaforu ili kada slučajno imate tu mogućnost da pogledate gore bez bojazni da ćete nekoga  pregaziti u, na primer, prepunoj Knez Mihailovoj ulici? Zbog gužve, žurbe i nezainteresovanosti često zaboravljamo svoj grad, ne primećujemo ga, i ne stignemo da mu se divimo. Vreme je da upoznamo njegova blistava zdanja.

slika12 Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Model kuće sa zelenim pločicama

Kuća sa zelenim pločicama nalazi se na uglu ulica Kralja Petra i Uzun Mirkove. Ova građevina delo je najuglednijeg autorskog tandema srpske arhitekture – Andre Stevanovića i Nikole Nestorovića. Kuća sa zelenim pločicama sa elementima secesije, podignuta je 1906-1907. godine kao reprezentativna  prestonička palata sa dućanima u prizemlju za trgovca Stojana Stamenkovića.

Porodica Stamenković je došla u Beograd iz Vranja 1845. godine. Bili su veoma uspešni trgovci kožom, izvozili su je u čak 17 zemalja sveta, osnovali banku koja je imala 13 ekspozitura u inostranstvu, a darivali su i novac za književni fond, kao i za osnivanje Olimpijskog komiteta Srbije. Imućna porodica posedovala je nekoliko imanja u centru Beograda.

slika21 Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Brojni dekorativni elementi osobenost su secesionističke arhitekture

Na zdanju su uočljivi brojni dekorativni elementi – zelene keramičke pločice sa skladno uklopljenim ukrasima, kovano gvožđe na ogradi balkona i na završetku krova, koji govore o uticaju secesije na srpske arhitekte, ali i tome da je u Srbiji stvaran i nacionalni tok secesionističke arhitekture. Postoje i brojni ukrasni motivi koji doprinose novinama i osveženju fasade – cveće, vreže, glava žene, floralne trake.

slika31 Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Zanimljiv detalj na najvišem delu zdanja - glava žene okružena floralnim elementima

Secesija nije postala zvanični stil u srpskoj graditeljskoj praksi, niti u programu Arhitektonskog fakulteta, ali zahvaljujući mladim arhitektama, kao i slobodoumnim naručiocima (trgovcima, bankarima, intelektualcima) istražuju se nove mogućnosti i pomeraju granice dotadašnje graditeljske prakse. I pored toga što se samo se na jednoj zgradi secesija ispoljava u svom čistom obliku (zgradi robnog magacina u ulici Kralja Petra 16, u Beogradu),  na fasadi kuće sa zelenim pločicama neke od glavnih odlika secesije su vidljive - ona je jedan od primera modernizacije srpske arhitekture.

slika41 Beograd koji ne primećujemo: Kuća sa zelenim pločicama

Prodavnice u prizemlju nastavljaju tradiciju staru čitav vek

Iako je deo zone Knez Mihailove ulice koji je pod zaštitom, i predstavlja kulturno dobro od izuzetnog značaja za državu, kuća sa zelenim pločicama ne ceni se dovoljno. Njena spoljašnjost još uvek je netaknuta, ali unutrašnjost bezobzirno menjaju, nadograđuju i narušavaju, što je vrlo opasno ako uzmemo u obzir vreme gradnje i stanje temelja. Većinska vlasnica i jedina naslednica porodice Stamenković za sada nema prava glasa, ali se bori da ovaj biser Beograda sačuva stari sjaj.


Iva Šapić je budući istoričar umetnosti. Nesuđeni Šerlok Holms II. Budući umetnik, krojač, kuvar, organizator venčanja i vlasnik cvećare i kafića – knjižare. Ili pisac. Ili turistički vodič. Ili profesionalni čitač knjiga. Ili sve to, ako poživi koji vek duže.