Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Velelepna građevina koja čini deo srca starog Beograda, čiji temelji postoje vekovima. Menjala je svoj oblik, ali ne i namenu – da okupi vernike, srpski narod, u svoje okrilje. Saborna crkva u Beogradu, čiji je patron arhanđel Mihailo, pominje se još početkom 18. veka, ali je dosta stradala. Podizana je i nova, drvena crkva, koja je srušena posle 1830. godine. Ove godine donesen je hatišerif, kojim je Srbija, između ostalog, dobila slobodu veroispovesti. Promene su zahtevale da se i u polju crkvenog graditeljstva doprinese stvaranju novog nacionalnog stila.

Godine 1836. stara građevina je srušena, i već naredne godine u maju počinje izgradnja nove.

Saborna crkva je zauzimala značajno mesto u duhovnom i javnom životu Beograda tog doba. Izgrađena je prema planovima pančevačkog arhitekte Fridriha Kverfelda. Svojom veličinom, oblikom i arhitektonsko-stilskim obeležjima ona je simbol novog perioda, buđenja posle četiri veka pod turskom vlašću. Beograd ponovo postaje prestonica – administrativno i kulturno, ekonomsko, prosvetno, ali i duhovno središte Srbije.

slika1 Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Srce starog dela grada posmatrano sa reke

Arhitektura hrama donosi veliku novinu u tadašnje patrijarhalno stanje grada, a ni dekoracija enterijera nije ništa manje neobična. Građena je od kamena i maltera, a današnje fasade, ozidane veštačkim kamenom, urađene su u prvim decenijama 20. veka, kada je još nekoliko prepravki vršeno na crkvi.

Beograd počinje da osluškuje šta se dešava u prestonicama Evrope, time istančavajući svoj ukus. Iz Beča u Beograd dovode dva umetnika, jednog već poznatog vajara i drvorezbara, Dimitrija Petrovića, i drugog, mladog slikara ikona i zidnih slika, Dimitrija Avramovića. Obiman, a vrlo važan i težak posao izrade dekoracije hrama predan je umetnicima koji su poverenje opravdali. Podignut je visok, raskošan, ali vrlo umeren i lepo raščlanjen pozlaćeni ikonostas, koji samo ističe trideset ikona na kojima Avramović predano radi. Ono što je, i pored uobičajenih tema, jako značajno jeste i predstavljanje likova nekoliko vladara-svetitelja iz srpske istorije – Stefana Dečanskog, svetog Save i svetog Simeona Mirotočivog.

slika2 Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Rad Dimitrija Avramovića doneo je velike novine u srpsko crkveno slikarstvo

slika3 Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Pogled na istočni deo hrama, čiji je patron sveti arhanđel Mihailo

Avramoviću je poveren i rad na zidnom slikarstvu – 22 kompozicije rađene uljem na dobro pripremljenoj podlozi. Zidno slikarstvo Saborne crkve pokazuje slobodnije romantičarsko izražavanje, posebno u koloritu i znalačkom korišćenju efekta svetlo-tamno.

U hramu se čuvaju i mošti svetog i pravednog kneza Stefana Štiljanovića, kao i deo moštiju svetog kneza Lazara. Takođe, u Sabornoj crkvi nalazi se grob kneza Miloša Obrenovića, a u istu grobnicu položeno je i telo njegovog sina Mihaila Obrenovića, koji je ubijen u Košutnjaku 1868. godine. Ispred ulaza u zapadni deo hrama, u zapadnoj porti, sahranjena su i dva velikana, prosvetitelja našeg naroda, Vuk Stefanović Karadžić i Dositej Obradović.

Godine 1853. osnovano je i Prvo beogradsko pevačko društvo, koje je i danas vrlo aktivno. Na čelu društva bili su Stevan Mokranjac, kao dirigent i kompozitor preko trideset godina, Kornelije Stanković, Stanislav Binički i Josif Marinković.

slika4 Beograd koji ne primećujemo: Saborna crkva

Saborna crkva slikana iz vazduha


Iva Šapić je budući istoričar umetnosti. Nesuđeni Šerlok Holms II. Budući umetnik, krojač, kuvar, organizator venčanja i vlasnik cvećare i kafića–knjižare. Ili pisac. Ili turistički vodič. Ili profesionalni čitač knjiga. Ili sve to, ako poživi koji vek duže.