Tajne Beograda: Avala

Tajne Beograda: Avala

Avala je danas jedna od poslednjih oaza mira u bučnom velegradu. Na samo 16 kilometara od centra grada možete šetati u miru i tišini zelenih krošnji, napraviti roštilj sa prijateljima ili uživati u pogledu sa Avalskog tornja.

slika 15 Tajne Beograda: Avala

Avala je oaza mira, utočište od bučnih ulica Beograda

Padine poslednje planine koja se izdiže iznad zatalasane Šumadije pre nego što njene obale nalegnu na Savu i Dunav kriju sećanje na mnoge priče. Prvo utvrđenje na zaravnjenom planinskom vrhu podigli su Rimljani kako bi zaštitili brojna rudarska okna na avalskim obrnocima. O rimskom prisustvu svedoče brojni bunari koji su danas, nažalost, zapušteni. U vekovima koji su usledili tradicija rudarstva na Avali je nastavljana. Mir rudara čuvao je utvrđeni grad koga su u srednjem veku Srbi nazivali Žrnov. Sa padom srpske države i Žrnov je potpao pod tursku vlast. Oni proširuju utvrđenje i postavljaju u njega jak garnizon kako bi bio stalna pretnja ugarskom Beogradu. Tvrđavu su nazvali Havala (tur. smetnja, prepreka) pa je po njoj kasnije i planina dobila ime. Gradom je komandovao turski junak Porča od Avale, za koga narodna pesma govori da je stradao od ruke Srbina, Vuka Brankovića, naslednika srpskih despota, u pesmi opevanog kao Zmaj Ognjeni Vuk.

slika 21 Tajne Beograda: Avala

Zidine tvrđave Žrnov naslikao je Feliks Kanc sredinom 19. veka

Do 18. veka tvrđava je izgubila važnost i postepeno zapustela. Zidine su prepuštene zubu vremena koji ih je polako nagrizao do 1934, kada je kralj Aleksandar Karađorđević odlučio da se ostatci tvrđave razore. Na njenom mestu je podignut monumentalni spomenik Neznanom junaku, u čast srpskih vojnika palih za slobodu otadžbine u Prvom svetskom ratu. Spomenik je izradio Ivan Meštrović po uzoru na mauzolej osnivača persijskog carstva Kira Velikog. Beogradom su kružile priče da planina sa mauzolejom na vrhu predstavlja dzinovsku piramidu sa zaravnjenim vrhom, najupečatljiviji simbol izrazito masonskog Beograda sa početka veka.

slika 32 Tajne Beograda: Avala

Spomenik Neznanom junaku delo je najpoznatijeg jugoslovenskog vajara Ivana Meštrovića

Godine 1965. na Avali je podignut TV toranj, visok 203 metra, koji je bio najveća građevina u Jugoslaviji. Ovaj simbol Beograda je srušen u NATO agresiji 1999. godine. Do napada na svetski trgovinski centar 11. septembra 2001. godine, Avalski toranj je bio najviša napadom srušena građevina na svetu. Toranj je ponovo izgrađen 2010. godine, skoro identičan, ali metar viši nego što je bio. Sa njega se pruža prelep pogled na moderni Beograd, brojna podavalska sela, ravni Srem i brdovitu Šumadiju.

slika 41 Tajne Beograda: Avala

Avalski toranj je do 2001. godine bio najviša građevina ikad srušena prilikom napada

Nakada utvrđeni grad i rudarski centar, Avala je je u 20. veku postala šetalište i odmorište užurbane prestonice. Njenu lepotu prepoznao je knez Miloš koji je 1859. naredio da se planina zagradi i zaštiti. Tokom 20. veka, svaka od vlasti koje su se često smenjivale donosila je novi dekret o zaštiti beogradske lepotice. Pored spomenika Neznanom junaku, na njoj su nikla i brojna druga istorijska obeležja. Na padinama Avale danas stoji spomenik u znak sećanja na sovjetske ratne veterane čiji se avion ovde srušio 1964. godine. U blizini je i spomenik Vasi Čarapiću, Zmaju od Avale, srpskom junaku iz Prvog srpskog ustanka.

Zeleni obronci 506 metara visoke planine dom su za oko 600 različitih biljnih vrsta, od kojih su neke zaštićene kao prirodne retkosti, poput zanoveta, zlatana, zelenike. Ovde su utočište pronašle brojne retke vrste životinja i ptica. I utroba planine krije svoju tajnu. Na Avali je krajem 19. veka pronađen mineral avalit koji je po planini dobio ime.

slika 52 Tajne Beograda: Avala

Avala je biser prirode nadomak Beograda

Izletnici danas na Avali mogu da se osveže hladnom vodom sa izvora Sakinac, popiju kafu u jednom od brojnih ugostiteljskih objekata ili prošetaju ispod drevnih krošnji i čistim vazduhom napune pluća izmučena na zagušljivim ulicama Beograda. Avala je blago Beograda, biser koji treba čuvati i što česće uživatu i njenoj lepoti.


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.