Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Početkom 19. veka Beograd je bio istočnjačka varošica slična mnogim razasutim po udaljenoj provinciji Osmanskog carstva. Grad je počeo da se razvija sa usponom mlade srpske države. Početkom 20. veka u Beogradskoj varoši je živelo oko 70,000 stanovnika. Za samo 40 godina broj se uvećao skoro šest puta i porastao do preko 400,000. Brz rast grada pratila je izgradnja raskošnih dvorova, monumentalnih javnih zgrada i luksuznih privatnih vila koje su oslikavale bogatstvo uskog sloja tek stasale srpske građanske elite. Po nacrtima srpskih arhitekata školovanih na najboljim evropskim univerzitetima izgrađena su najlepša zdanja modernog Beograda. Neka od njih su zauvek nestala u razaranjama koje je Beograd prečesto trpeo u 20. veku. Veliki deo starog Beograda nestao je tokom Drugog svetskog rata, u dva talasa bombradovanja, 1941. i 1944. godine. Danas samo izbledele fotografije podsećaju na prelepa zdanja koja su nekada krasila lice grada.

Most kralja Aleksandra

1. most kralja aleksandra Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Most kralja Aleksandra podignut je 1934. godine, a srušen samo sedam godina kasnije

e2. brankov most Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Brankov most dnevno pređe u proseku 90,000 vozila

Dugo su jedini način da se iz Beograda pređe u obližnji Zemun bili mnogobrojni čamci i brodići na pristaništu. Prvi železnički most preko Save je podignut tek 1884. godine. Novi most, koji su mogli da koriste pešaci, malobrojni automobili i tramvaji podignut je tek 1934. godine. Nazvan je Most kralja Aleksandra, ali su ga Beograđani najčešće jednostavno zvali Zemunski. Most je bio viseći i projektovan je po ugledu na Most preko Rajne u Frankfurtu. Sudbina je htela da služi jako kratko, samo sedam godina, jer je srušen na početku Drugog svetskog rata. Na njegovom mestu je 1956. podignut Most bratstva i jedinstva, ali su i njega Beograđani brzo prekrstili u Brankov most, po Brankovoj ulici kojom se nastavlja.

3. stari pancevacki most Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Stari Pančevački most podignut je 1935, a stradao je već na početku Drugog svetskog rata

4. pancevacki most Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Pančevački most je jedini most preko Dunava na teritoriji Beograda, a povezuje Šumadiju i Banat

Most kralja Petra Drugog ili Pančevački most, kako ga je narod odmah nazvao, podignut je 1935. godine. Bio je to prvi most koji je povezao Beograd sa Banatom. Izgradile su ga nemačke firme i bio je deo nemačkih posleratnih reparacija Kraljevini Jugoslaviji. Stradao je na početku Drugog svetskog rata. Novi Pančevački most je podignut 1946. godine na istim stubovima na kojima je počivao i stari most. Kao i Most kralja Aleksandra, Pančevački most su srušili mineri Jugoslovenske vojske 11. aprila 1941, kako bi onemogućili napredovanje neprijatelja. Stari beogradski mostovi su srušeni bez potrebe u danima sloma, a njihovi naslednici ne mogu ni izbliza da dosegnu lepotu svojih prethodnika.

5. narodna biblioteka Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Narodna biblioteka pogođena je u prvom napadu 6. aprila 1941. godine

6. kosancicev venac Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Kosančićev venac je, posle Kalemegdanske tvrđave, najstariji deo Beograda

Narodna biblioteka na Kosančićevom vencu

U predvečerje rata sa Nemačkom, proleća 1941. godine, fondovi ove biblioteke su brojali preko 300,000 knjiga, 1,500 srednjovekovnih rukopisnih knjiga, stare štampane knjige, pergamente, povelje, carska i kraljevska dokumenta… Prvog aprila 1941, kada je rat već bio neizbežan, celokupni fond Biblioteke je spakovan i pripremljen za transport na sigurnu lokaciju. Ministar prosvete je odlučio da se sa evakuacijom sačeka, kako se već uznemirenom Beogradu ne bi dao još jedan dokaz da se rat neumitno približava. Vlada je živela u iluziji da se sukob sa Nemačkom još može izbeći. Razbio ju je zvug motora nemačkih bombardera i razarajuće bombe koje su u zoru 6. aprila 1941. posejale smrt po prestonici. U prvom napadu Narodna biblioteka je direktno pogođena zapaljivom bombom. U haosu smrti koji je u Beogradu nastao, niko nije ni pokušao da ugasi zgradu koja je čuvala najznačajnija dokumenta iz mnogovekovne istorije srpskog naroda. Zauvek su nestali dokumenti od neprocenjive važnosti, koji su još danima dogorevali među ruševinama nekada lepog zdanja. Danas se na ovom mestu nalaze ostaci zgrade Biblioteke, zarasli u travu, i veliki pano koji podseća na tragično jutro kada je nestala najvažnija srpska kulturna institucija.

7. uprava poste i telegrafa Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Uprava pošte i telegrafa slučajno je ostala pošteđena u prvom naletu nemačkih bombardera

8. posta Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Pošta

Zgrada Uprave pošte i telegrafa

Na mestu današnje Pošte 6, u blizini Železničke stanice, nalazila se zgrada Uprave pošte i telegrafa. Zdanje je slučajno ostalo pošteđeno u prvom naletu nemačkih bombardera. Odlazeći iz grada, patrijarh srpski Gavrilo ostavio je sećanje na prizor koji je iz kola video na dnu Nemanjine ulice.

Pred poštom pored železničke stanice visila je na telegrafskom direku jedna ogromna bomba, koja se tu zakačila. Bila je u padobranu i tako zakačena nije mogla da eksplodira, pošto nije pala na zmelju. Ona je bila namenjena zgradi pošte, ali srećom, završilo se tome da je bomba ostala bez dejstva.

Naredni naleti nemačkih i savezničkih bombardera ipak nisu poštedeli zgradu neobično lepe arhitekture. Posleratna komunistička vlast je odlučila da se ostaci zgrade sruše, i na njenom mestu je podignuta nova zgrada koja nema ni deo lepote i elegancije svoje prethodnice.

9. palata zora Tajne Beograda: Beograd nekad i sad

Palata Zora nalazila se preko puta Srpske akademije nauka i umetnosti

136774381 Tajne Beograda: Beograd nekad i sadInstitut Cervantes u Beogradu

Sličnu sudbinu je doživela i palata Zora koja se nalazila u Knez Mihailovoj ulici, preko puta Srpske akademije nauka i umetnosti. U njoj je danas smešten španski institut Cervantes. Zgrada je oštećena tokom Drugog svetskog rata, a u posleratnoj restauraciji izgubila je mnogo od svog nekadašnjeg sjaja.


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.