Malo je građevina u svetu u čiju istoriju je za tako kratko vreme utkano toliko tragike kao u najmlađi beogradski dvor – Beli dvor na Dedinju. Samo nekoliko meseci po početku gradnje novog dvora, kralj Jugoslavije Aleksandar Karađorđević ubijen je u atentatu u Marseju, 9. oktobra 1934. godine. Kralj Aleksandar, vojnik, diplomata i zakleti pristalica ideologije Jugoslovenstva, želeo je da Beli dvor bude palata u kojoj će odrasti njegova tri sina: Petar, Tomislav i Andrej. Hici bugarskog teroriste presekli su kraljeve namere. Najstariji Aleksandrov sin, jedanaestogodišnji Petar, postao je kralj i preselio se u zvaničnu kraljevsku rezidenciju, “Kraljev dvor”, koji se nalazi u blizini i danas predstavlja deo istog dvorskog kompleksa. Maloletni kralj je ubrzo ostao sâm jer su mu braća sa majkom otišla u Englesku kako bi se školovali. Gradnju tek započetog dvora je dovršio knez Pavle, brata pokojnog kralja Aleksandra i namesnik kraljevine.

slika 0 Tajne Beograda: Biser Beograda   Dvorski kompleks na Dedinju

Po završetku gradnje 1937. godine knez Pavle sa porodicom se uselio u novi dvor. Engleski džentlmen, oženjen prelepom grčkom princezom i uskim rodbinskim vezama povezan sa britanskom kraljevskom kućom, knez je bio veliki poznavalac i ljubitelj umetnosti. Svoj novi dom je opremio umetničkim delima izuzetne vrednosti među koijma se ističu dela Rembranta, Nikole Pusena, Jana Brojgela… Dvorska biblioteka brojala je preko 35 000 naslova a među njima je bio i “Korpus Justinijanovih zakona” štampan oko 1500 godine, jedna od najstarijih sačuvanih štampanih knjiga u Evropi. U prizmelju zgrade izgrađene u klasicističkom stilu nalazi se Svečani hol i niz salona opremljenih u stilu Luja XIV i Luja XV sa venecijanskim lusterima. U svečanoj trpezariji nalazi se luksuzni nameštaj stila čipendejl.

Novi dom nije doneo mnogo sreće svom stanaru. Teška vladavina nevoljenog kneza završila se vojnim pučem i eksplozijom narodnog nezadovoljstva zbog kneževe politike. Srbi nikako nisu mogli da zavole uzdržanog engleskog gospodina koji nikada nije razumeo dušu srpskog seljaka. Nezadvoljstvo je dodatno podpirivano glasinama kako knez želi da preotme presto maloletnom kralju i vlast zadrži za sebe i posle Petrovog punoletsva. Kada je knez potpisao pristupanje Trojnom paktu sa Nemačkom i Italijom očajnički pokušavajući da Jugoslaviju sačuva od rata koji je buktao Evropom, narod i vojska su ga zbacili 27. marta 1941. godine. Knez je iste večeri proteran van granica zemlje i predat Britancima koji su ga deportovali u Keniju. Samo nekoliko dana kasnije, Nemačka je napala Jugoslaviju. U strašnom bombradovanju u kome je živote izgubilo na hiljade Beograđana, zgrada dvora je pretrpela manja oštećenja.

Po završetku rata u Beli dvor se uselio novi vladar, maršal Josip Broz Tito. Za vreme njegove tridesetpetogodišnje vlasti u Belom dvoru su odseli najugledniji ljudi sveta: car Etiopije Hajle Selasije, britanska kraljica Elizabeta, španski kralj Huan Karlos i mnogi drugi. Ipak, život u Belom dvoru je i za Tita započeo tragedijom. Mlada Davorjanka Paunović, Titova sekretarica i ljubavnica tokom rata, umrla je od tuberkoloze 1946. godine. Iako poznat kao veliki zavodnik i ljubitelj žena, Tito je Davorjanku nežno voleo pa je naredio da je sahrane u dvorištu dvora, kako bi mu njen grob uvek bio u blizini.

Po raspadu Jugoslavije u dvor se uselio predsednik Srbije Slobodan Milošević. I opet će tragične stranice srpske istorije biti ispisane u raskošnim salonima Belog dvora. Ovde je 1999. godine američki diplomata Ričard Holbruk Miloševiću je saopštio da je donesena odluka da se bombarduje Srbija.

Pored Belog dvora, dvorski kompleks površine 135 hektara na Dedinju danas čine i Kraljev dvor sa dvorskom kuhinjom, slamnata kuća, dvorska kapela i brojni prateći objekti. Kraljev dvor je podignut u periodu između 1924. i 1929. godine, kao zvanična rezidencija kraljevske porodice Karađorđević. Oko dvora su podignute parkovske terase, bazeni, paviljon i koncertna terasa. Dvor se nalazi na grebenu brda pa se iz njega pruža predivan pogled na Dedinje, Košutnjak, Topčider i Avalu.

Izgrađen je u srpsko-vizantijskom stilu i ulazni hol krase replike freski iz manastira Dečani i Sopoćani. U prizmelju se nalazi biblioteka sa 16,000 naslova i globusom iz 18. veka, Plavi salon za prijeme opremljen u baroknom stilu, Zlatni salon u kome se i danas nalaze neki od svadbenih poklona kralju Aleksandru i kraljici Mariji, kao i trpezarija. Zanimljivo je da kralj Aleksandar nije trpeo mirise iz kuhinje, pa je naredio da se ona smesti u zasebnu zgradu koja je sa trpezarijom povezana 90m dugačkim podzemnim hodnikom. Sve prostorije krase vredne slike, škrinje i predmeti iz kraljevske zbirke.

Najlepši deo Kraljvog dvora je podrum, izrađen po uzoru na najstariji deo Kremlja, gde su se nalazile prostorije za razonodu. Tu se nalzi i Soba šapata, prostorija koja je služila za tajne razgovore. Kada bi kralj okrenuo ključ u zidu začula bi se voda iz fontane i tako onemogućila prisluškivanje.

U suterenu se nalazi i vinski podrum, koji je kasnije pretvoren u bilijar salu. Na plafonu ove prostorije oslikani su motivi iz narodne pesme “Ženidba cara Dušana”. Tu se nalazi i prva kućna bioskopska sala na Balkanu. Nju je često koristio maršal Tito koji je bio veliki ljubitelj filmova Džona Vejna. Pošto su u početku filmovi bili nemi u prostoriji se nalazio i klavir na kome je pijanista svirao kako bi dočarao atmosferu filma.

U sklopu kompleksa se nalazi i dvorska kapela koja je posvećena svetom Andriji Prvozvanom, krsnoj slavi Karađorđevića. Upravo je na praznik svetog Andrije vožd Karađorđe, čukundeda kralja Aleksandra, oslobodio Beograd od Turaka 1806. godine.

Nedaleko se nalazi i Slamnata kuća koja je služila kao umetnički atelje kraljice Marije, rumunske princeze i žene kralja Aleksandra.

Svim zainteresovanim da vide ovaj kompleks neverovatne lepote, uživaju u šetnji kroz istoriju i dive se remek-delima svetskog slikarstva prilika se pruža svakog vikenda do sredine oktobra. Zainteresovani treba da se obrate Turističkom informativnom centru u Knez Mihailovoj, gde će dobiti sve potrebne informacije.


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.


Editors choice