1/3

Gardoš je danas poznat po kafanama, osrednjim tamburašima, lupkanju štikli u sitne sate niz starinsku kaldrmu i nekim novim beomima koje sa onima iz starogradskih pesama jedino vezuje ljubav prema čašici.  Na vrhu uzvišenja, uzdignuta  iznad krovova danas mahom oronulih kuća i zvonika crkve sv Nikole nemo stoji Milenijumska kula, jedan od poslednjih simbola nekada moćnog Ugarskog kraljevstva na tlu Srbije. Zaboravljena, do skoro zapušena i runirana, danas je dom umetničke galerije i vidikovac za ponekog radoznalog turistu. Kula na Gardošu podseća na neko davno vreme i mnoge zaboravljene priče ispričane na pored mirnog toka Dunava.

slika 13 Tajne Beograda: Kula na Gardošu – poslednji simbol palog carstva

Milenijumska kula je podignuta 1896. godine u sklopu proslave 1000. godina od doseljavanja Mađara u Panonsku niziju. Savez mađarskih plemena na čelu sa legendarnim vođom Arpadom, doselio se na prostor Transilvanije odakle su se raširili Panonskom nizijom pod vođstvom Arpadovih naslednika, kneževa iz dinastije Arpadović. Ime Ugri potiče od turske reči ongur što znači deset strela i verovatno predstavlja savez deset plemena prilikom doseljavanja. Jedan vek kasnije otac ugarske nacije sv Stefan (mađarski Ištvan) primio je hrišćanstvo i dobio kraljevsku krunu od rimskog pape 1001. godine.

slika 2 Tajne Beograda: Kula na Gardošu – poslednji simbol palog carstva

Sudbina mađarskog kraljevstva slična je sudbini drugih koji su nicali na vetrovitom Balkanu, doživeli dane slave i moći i potom nestajali pod udarcima osvajača. Godine 1896, Mađarska je bila deo Austro-Ugrske, dvojne monarhije na čijem prestolu u Beču je sedeo car iz dinastije Habzburg koji je, između ostalih, nosio i titulu kralj Ugarske i tako bio nominalni naslednik sv Stefana. Mađari su u ogromnoj carevini bili u povlašćenom položaju i kontrolisali su veliku teritoriju koju su smatrali svojom istorijskom baštinom, zemljom sv Stefana, kako su govorili. U sklopu proslave hiljadugodišnice doseljavanju u Panoniju odlučili su da podignu monumentalni trg i kulu u Budimpešti i četiri kule na četiri strane sveta, u najudaljenijim gradovima kraljevstva.

slika 31 Tajne Beograda: Kula na Gardošu – poslednji simbol palog carstva

Editors choice