Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Krajem 19. veka Beograd je od zapuštene turske kasabe ubrzano postajao moderan evropski grad. Na mestu nekadašnjih straćara i kuća od nabijenog blata nicale su raskošne vile i palate za Beogradsku gospodu. U sjaju su prednjačili dvorovi Obrenovića podignuti kako bi pokazali snagu i uspon srpske kraljevine.

slika 114 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Stari konak (polukružna zgrada između Starog i Novog dvora) je bio deo dvorskog kompleksa na Terazijama. U ovoj zgradi su ubijeni kralj Aleksandar i kraljica Draga Obrenović u oficirskoj zaveri 1903. godine. Zgrada je srušena posle 1945. godine

Srpska buržoazija je iznikla iz naroda, snalažljivošću, vrednoćom i upornošću jedne generacije. Za razliku od današnjih novostečenih bogataša, mnogi su se sećali siromaštva iz kog su poticali, pa su veliki deo svoje imovine kao zadužbinu ostavljali narodu. Jedan od njih je bio i Miša Anastasijević, najbogatiji čovek u Srbiji u 19. veku. Velelepnu palatu na studentskom trgu, prvobitno građenu kao dvor i miraz kćeri koja se udala za prestolonaslednika Đorđa Krađorđevića, poklonio je otadžbini 1863. godine, posle smene dinastija.

slika 27 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Kapetan Mišino zdanje na Studentskom trgu bilo je naraskošnija zgrada tadašnjeg Beograda. Tokom godina u njemu su bili smešteni Velika škola, gimnazija, Ministarstvo prosvete, Narodna biblioteka i muzej, a danas je u tu rektorat Univerziteta u Beogradu.

Grad je postepeno dobijao moderan izgled. Izrađen je prvi urbanistički plan, ulice su prosečene pod pravim uglom, blato je zamenila kaldrma i asfalt. Na širokim bulevarima, kočije su zamenili prvi automobili. Godine 1892. Beograd je dobio i prvi tramvaj. Isprva, bio je na konjsku vuču, da bi već dve godine kasnije Beograd dobio i električni tramvaj.

slika 37 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Automobili su stiglu u Beograd. Pogled na Francusku ulicu tridesetih godina 20. veka, i red automobila koji čekaju posetioce Narodnog pozorišta.

slika 49 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Prvi tramvaj u Beogradu bio je na konjsku vuču.

slika 57 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Prva tramvajska linija je bila Kalamegdan – Slavija. Jedna od stanica je bio današnji Studentski trg, gde se nalazila velika pijaca.

Promene su svakodnevno menjale lice prestonice. U kafani Zlatni krst 1896. godine održana je prva filmska projekcija. Pokretne slike braće Limijer zadivile su Beograđane. Prost i neobrazovan svet, koga je u Beogradu još uvek bilo puno, zašuđeno je posmatrao svet koji se oko njega menjao. Nenaviknuti na silne promene, srpski seljaci su upoznavali čuda modernog sveta koja su polako stizala u Srbiju.

slika 65 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Seljačka porodica prvi put je stala ispred fotoaparata. Sa sobom su poveli u kravu koja je sa njima delila dobro i zlo i bila poput člana porodice.

slika 72 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Žene su se brzo navikavale na blagodeti modernog sveta. Frizerski saloni su bili dobro posećeni.

slika 82 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Cepelin iznad starog dvora

Svuda po Beogradu mešalo se staro i novo. Ljudi u seljačkim nošnjama mimoilazili su sugrađane obučene po najnovijoj pariskoj modi. Tradicionalne srpske kuće oslanjale su svoje zidove na moderna zdanja koja projektuju srpske arhitekte školovane na najprestižnijim evropskim univerzitetima. Tridesetih godina 20. veka konačno je završena velelepna zgrada Narodne skupštine. Tragovi tradicionalne, seljačke Srbije, mogli su se videti i nadomak nje.

Beograd je polako počeo da se širi i na drugu obalu Save. Most kralja Aleksandra povezao ga je sa Zemunom. Preko lepog visećeg mosta tramvaj je približio stanovnike tada još uvek dva razdvojena grada. Godine 1938. na levoj obali Save niklo je Sajmište, ponos Beograda.

slika 101 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Staro sajmište je bilo ponos Beograda. Tokom Drugog svetskog rata postalo je mesto užasa jer je se tu nalazio koncentracioni logor.

Promene kroz koje je Beograd ubrzano prolazio prvi su prihvatili mladi. Parkovi su prepuni ljudi. Oni šetaju, druže se i uživaju u ljuljaškama i vrteškama koji postaju omiljena zanimacija mladih i starih.  Nedugo pošto je u Beograd stigla prva fudbalska lopta osnivaju se timovi, grade prva igrališta. Fudbal postaje široko rasprostranjena strast.

slika 115 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Pogled na Tašmajdanski park početkom tridesetih godina

slika 121 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Fudbal je brzo postao omiljena razonoda Beograđana. Jedan od fudbalskih terena nalazio se iza zgrade tehničkih fakulteta.

Tridesetih godina 20. veka Beograd je postao tražena turistilka destinacija. Mnogi su dolazili da vide grad koji je rastao, u kome se stapalo novo i tradicionalno. Ljudi su bili puni nade i poleta. Svi su se nadali lepšoj budućnosti. Posebno lep Beograd je bio za vreme proslava. Beograđani su tada izlazili na ulice, ukrašavali svoj grad i sa ponosom ga pokazivali svetu. Bilo je to neko drugačije vreme i drugačiji Beograd na koji uspomene čuva poneka oronula fasada i izbledele fotografije negde na dnu ormara.

slika 131 Tajne Beograda: Prizori starog Beograda

Terazije za vreme defilea Sokola


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.