Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Početak osamdesetih godina 19. veka bilo je vreme velikih promena u Srbiji. Posle dva teška rata sa Turcima, srpska kneževina je priznata kao nezavisna na kongresu evropskih sila u Berlinu 1878. godine. Mladog kneza Milana Obrenovića i pored toga mučile su mnoge brige. Morao je da prihvati Tajnu konvenciju kojom je moćna Austrougarska monarhija dobila protektorat nad srpskom politikom i koja je nametnula teške ekonomske obaveze Srbiji, pre svega izgradnju pruge Beograd – Niš. Svestan da posle razarajućih ratova i sa ekonomijom na rubu bankrota za neko vreme mora ostaviti po strani decenijski san srpskih knezova o oslobođenju svih Srba i njihovom ujedinjenju u jednu veliku srpsku državu, knez Milan se posvetio sređivanju stvari u zemlji.

Iako je sticanje nezavisnosti izgledalo kao istorijski uspeh, Srbi su odluke Berlinskog kongresa dočekali sa razočarenjem jer nije dozvolio proširenje mlade države na sve krajeve koje je u ratu, uz velike žrtve, srpska vojska osvojila. Knez je zato trebao brz i veliki uspeh u unutrašnjoj politici. Uz pomoć novog pokrovitelja, Austrougarske, uspeo je da obezbedi pristanak evropskih sila da Srbiju proglasi za kraljevinu, a sebe za prvog srpskog kralja posle više od 500 godina. Uzdizanje države trebalo je da prati i uzdizanje njene prestonice, Beograda, koji je tada imao svega 50,000 stanovnika. Prvi korak na tom putu bila je izgradnja nove, raskošne zgrade dvora, koja je danas poznata pod imenom Stari dvor i u njemu se nalazi Skupština grada Beograda.

slika 62 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Dvor je podignut na mestu gde se nalazio stari, u kome su stanovali vladari iz dinastije Obrenović do kneza Milana. Zanimljivo je da je parcelu na kome je dvor podignut pola veka ranije kupio poznati srpski narodni prvak i političar Stojan Simić. Kako se parcela nalazila na močvarnom tlu i van tadašnje male beogradske varoši, Beograđani su sa podsmhom gledali na ovu kupovinu. Nušić piše: “Beograđani su mu se smejali i nazivali ga budalom koja rasipa lako stečeno blago”. Podsmeh je zamenila zavist kada je Simić parcelu i kuću koju je na njoj sagradio prodao knazu Aleksandru Karađorđeviću, koji je od nje načinio dvorsku rezidenciju.

slika 27 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Novo zdanje dvora projektovao je Aleksandar Bugarski, najveći srpski arhitekta 19. veka. Gradnja je započela 1881. godine. Sledeće godine, Srbija je proglašena za kraljevinu, a kralj Milan se u svoju novu rezidenciju uselio 1884. godine. Po spoljašnjoj arhitekturi, zgrada predstavlja najlepše arhitektonsko ostvarenje u Srbiji 19. veka. Prvobitno zdanje su krasile dve velike kupole sa zlatnim krunama na vrhu. Bugarski je fasade oblikovao u duhu akademizma, sa ukrasnim detaljima preuzetim iz renesanse i baroka. Najbogatije je ukrašena fasada prema vrtu. Na njoj se nalaze karijatide, ženske statue u dugim haljinama starih Rimljanki koje se upotrebljavaju umesto stubova na građevini. Karijatide se nalaze u visini prvog sprata i ponavljaju se na fasadi okrenutoj današnjoj ulici Kralja Milana. Fasade su bile omalterisane i obojene žutom bojom. Tri ugla zgrade završavala su se kubetima.

slika 34 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Centralno mesto u unutrašnjosti dvora zauzimao je središnji hol u kome je arhitekta predvideo zimsku baštu okruženu hodnicima sa tremovima u prizemlju i na galeriji. Okolo su se nalazile ostale prostorije od kojih su najveće bile dvorane za prijeme i balove i trpezarija. U Starom dvoru se nalazila i biblioteka sa više hiljada knjiga i kapela u duhu pravoslavlja koja posle rušenja nije obnovljena. O unutrašnjoj dekoraciji dvora brinula se komisija u kojoj su se, pored arhitekte Bugarskog, nalazili i profesor Velike škole Mihajlo Valtrović i slikar Domeniko d’Andrea. Celokupna unutrašnja oprema dopremljena je iz Beča. Engleski putopisac Vivijen opisao je otmenu balsku dvoranu sa ziodovima boje limuna i velikim belim lusterima od venecijanskog stakla, koji na “državnim svečanostima prijatno blistaju osvetljeni električnom svetlošću”.

slika 54 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

slika 45 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Zgrada koja je podignuta kao simbol uzdizanja Srbije i dinastije Obrenović bila je svedok koja vladavine kralja koji je zaslužan za njenu izgradnju. U njoj je kralj Milan Obrenović abdicirao 1889. godine u korist svog maloletnog sina Aleksandra Obrenovića. Od 1903. Stari dvor je rezidencija dinastije Karađorđević. Od 1919. do 1920. u njemu su se održavale sednice privremene Narodne skupštine, a sve do 1941. dvorske zabave i prijemi visokih gostiju. Dvor je dva puta oštećen, u Prvom svetskom ratu i bombardovanju Beograda 6. aprila 1941. godine. Po završetku Prvog svetskog rata dvor je popravljen, a veća adaptacija je izvršena 1930. godine. Sređivanje i preuređivanje Starog dvora po završetku Drugog svetskog rata trajali su sve do 1947. godine. Arhitektura je tom prilikom znatno izmenjena. Dvor je ostao bez dva kubeta prema bašti, a fasada prema današnjem Bulevaru kralja Aleksandra je potpuno izmenjena. Od tada su u dvoru Prezidijum Narodne skupštine, zatim Vlada FNRJ, Savezno izvršno veće, a, od 1961, Skupština grada Beograda. U Starom dvoru danas se nalazi nekoliko reprezentativnih salona nameštenih skupocenim nameštajem i ukrašeni umetničkim delika najvećih srpskih i inostranih autora. U Crvenom salonu pažnju privlače slika “Portret devojke” Đure Jakšića i faksimil pisma pape Jovana VIII iz 878. godine, najstarijeg pisanog dokumenta u kome se pominje Beograd. U Crvenom salonu je izložen i orden Narodnog heroja kojim je Beograd odlikovan 1974. godine.

slika 74 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

slika 82 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

U Žutom salonu se nalaze slike izuzetne vrednosti brojnih domaćih autora. Izložena su dela Save Šumanovića, Jovana Bijelića, Petra Lubarde, Miodraga Bate Mihajlovića, Ljube Laha, Jovana Zonjića, Peđe Milosavljvića, Petra Omčikusa i Vase Pomoršca kao i skulpture u drvetu Riste Stijovića.

slika 92 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

Enterijer salona iz 19. veka uredio je Muzej grada Beograda u duhu vremena kada je Stari dvor nastao. U njemu se nalazi originalni nameštaj koji je koristila kraljica Natalija, supruga kralja Milana, delovi njenog porcelanskog escajga uvezeni sa zapada. Tu je i porcelanski tanjir sa krunom i kraljevskim inicijalima. Zidove krase portreti uglednih Beograđana iz 19. veka: vojvode Stevana Knićanina, trgovca Vula Bogdanovića, pesnika Jovana Jovanovića Zmaja.

slika 101 Tajne Beograda: Sjaj beogradskih dvorova

U zgradi Starog dvora danas se nalazi Skupština grada Beograda. U salonima se priređuju prijemi za domaće i strane delegacije, svečane dodele priznanja, bankete, balove koncerte i promocije knjiga. Pored Starog dvora deo dvorskog kompleksa na Terazijama čini i zdanje Novog dvora izgrađeno samo tri decenije kasnije.Čitajte o njemu sledeće subote u novim Tajnama Beograda.


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.