Tajne Beograda: Trg Republike

Tajne Beograda: Trg Republike

Sudbina Srbije se duže od dva veka ispisuje na onih nekoliko desetina koraka gde se danas nalazi Trg Republike. U predvečerje Prvog srpskog ustanka na ovom mestu se nalazila Stambol kapija, jedna od četiri glavne kapije Kalemegdanske tvrđave.  Put je od nje tekao prema Stambolu (Istanbulu), Carigradskim drumom pa je po njemu i dobila ime. Putopisac Feliks Kanic sredinom 19. veka beleži da su sve ostale kapije bile „obične rupe u polupropalom palisadu sa nekoliko balvana iznad rova napunjenog vodom“. Stambol Kapija je bila izgrađena od tesanog kamena i cigle. Imala je tri ulaza, dva bočna za pešake i veliki srednji za kola. Za Srbe, kapija je bila mesto užasa i straha. Na livadi koja se pružala ispred nje Turci su nabijali na kolac buntovne Srbe i izlagali odsečene srpske glave pa je ona postala simbol patnje i stradanja pod osmanskom vlašću.

slika 14 Tajne Beograda: Trg Republike

Stambol kapija je bila simbol srpskog stradanja pod Turcima.

Tokom borbi za oslobođenje Beograda 1806. godine dva srpska vojnika ovde su ispisala herojske stranice srpske istorije. Milisav Čamdzija je pred početak odsudnog napada na tvrđavu obećao drugovima da će se popeti na najveći turski top na kapiji i zapevati u slavu pobede. Za vreme najžešćeg okršaja Čamčija je i pored nekoliko teških rana održao obećanje. Kada je začuo njegovu pesmu Karađorđe je naredio opšti juriš i beogradska tvrđava je pala. U napadu je poginuo slavni junak, vojvoda Vasa Čarapić, Zmaj od Avale. Ulica koja se danas pruža od mesta gde se nekad nalazila kapija nosi njegovo ime.

Knez Srbije Mihajlo Obrenović odlučio je da se Stambol kapija sruši. Na njenom mestu želeo je da podigne Narodno pozorište. Simbol napretka i uzdizanja Srbije trebalo je da zameni strašni podsetnik na srpska stradanja. Knez je ubijen u maju 1868. godine, samo dva meseca dana nakon što je kapija srušena.

slika 24 Tajne Beograda: Trg Republike

Zgrada Narodnog pozorišta je jedno od prvih zdanja modernog Beograda.

U slavu kneza, koji je diplomatijom doneo slobodu srpskim gradovima, 1882. godine na mestu nekadašnje kapije postavljen je najpoznatiji spomenik u Beogradu. Visoko na konju, ispružene ruke u pravcu Prizrena, knez Mihailo je postao obeležje prestonice i omiljeno sastajalište Beograđana.

slika 33 Tajne Beograda: Trg Republike

Već 130 godina knez Mihailo jaše prema Prizrenu.

Plato oko spomenika knezu dugo je bio poznat po dve čuvene kafane koje su se na njemu nalazile. U Dardanelima i Kolarcu sedeli su pisci, glumci, beogradska gospoda i studenti koji su uz čaj sa rumom započinjali boemski život. Na mestu Dardanela 1904. godine podignuta je zgrada Uprave fondova, danas zgrada Narodnog muzeja. Nešto kasnije podignuta je i palata Riunione, gde se nalazi bioskop Jadran.

slika 43 Tajne Beograda: Trg Republike

Narodni muzej je zatvoren već godinama zbog renoviranja koje nikako da počne.

Današnji izgled i ime Trg republike je dobio u godinama posle Drugog svetskog rata. Zgrada Doma štampe, u kojoj se nalazi Beogradski kulturni centar i knjižara Stubovi kulture, podignuta je na mestu jednospratnih stambenih zgrada srušenih tokom ratnog bombardovanja. Sa trga je izmeštena tramvajska okretnica koja se nekad ovde nalazila dok je spomenik ruskim borcima palim za oslobođenje Beograda premešten je na Novo groblje.

Godine 1945. na Trgu Republike istorija je pisana još jedan put. Maršal Tito je 27. marta održao govor pred stotinama hiljada Beograđana. Toga dana revolucija je pobedila. U srci većine kraljevina je bila definitivno odbečena. Decenijama potom trg je bio šetalište i sastajalište mladih. Burni događaji početkom 90ih još jednom su prizvali mase na plato oko kneza. Na trgu se tražio bolji život, promene, drugačija Srbija. Nekadašnje mesto stradanja postalo je kutak nade, i to ostaje i danas. U nadi za boljim danima prvo mesto gde će se okupiti Srbija biće Trg Republike.


Petar Ristanović je budan noću, jer je grad pod senkama mnogo lepši nego ogoljen dnevnim svetlom. Kad god zažmuri, vidi svet kakav bi voleo da bude i opsednut je traganjem za čarobnom kombinacijom reči koja će ga stvoriti.